Lathurus (baklagil)

Midilli Lathurusunun benzersizliği, yerel toprak ve iklim koşullarına dayanıklılığı ve geleneksel fava üretimiyle olan bağlantısıyla ilişkilidir.

• Tanımlama, Eşanlamlılar, Varyantlar: Ürün, Lathurusun (Lathyrus sativus) tohumudur. İşlenmiş formundaki temel eşanlamlı adı Fava’dır. Ayrıca “Yenilebilir Lathuri” ya da “Evcil Lathuri” eşanlamlıları da sıkça kullanılmaktadır.
• Temel Özellikler: Lathurusun kalitesi; küçük ile orta büyüklükteki tohum boyutu, yüksek protein oranı ve haşlandıktan sonra kolayca dağılma özelliğiyle, fava hazırlanırken kadifemsi bir doku vermesiyle değerlendirilir. Özellikle küçük üreticiler tarafından yapılan yetiştiricilik, kuru koşullarda, organik uygulamalarla gerçekleştirilir.

Midilli’de Lathurus yetiştiriciliği, başlıca, daha fakir, kuru ya da kireçli topraklara sahip ova ve yarı dağlık bölgelerde yoğunlaşmıştır; bu alanlar turunçgiller gibi daha fazla istek isteyen ürünler için elverişli değildir.

Kalloni gibi bölgeler ile Midilli ve Ayasos çevresindeki bazı tarlalarda Lathurus yetiştiriciliği görülmektedir. Bitkinin, asgari sulamayla kurak-sıcak koşullarda gelişebilme yeteneği, onu adanın Akdeniz iklimi için ideal kılmaktadır. Ayrıca, bir baklagil olarak Lathurus, nadaslı ekim sistemine dâhil edilerek adadaki zeytinliklerin ve tahıl tarlalarının doğal olarak canlanmasına, azot bağlayarak katkıda bulunur.

Midilli’de Lathurus yetiştirme yöntemi, geleneksel kuru tarım ve bitkinin doğal bir toprak iyileştirici olarak kullanılmasının özellikleriyle tanımlanmaktadır.

• Toprak ve İklim İstekleri: Lathouri, kuraklığa ve soğuğa son derece dayanıklıdır ve zengin topraklar gerektirmez. Midilli’deki yetiştiriciliği esas olarak sonbahar ekimiyle (Ekim – Kasım) yapılır.
• Yetiştiricilik ve Ekim Nöbeti: Lathouri, ekim nöbeti (ürün rotasyonu) için temel bir baklagildir. Lupinler gibi, köklerinde atmosferik azotu bağlama özelliğine sahiptir; böylece toprağı zenginleştirir ve sonraki ürünlerde (tahıllar veya sofralık sebzeler) kimyasal gübre ihtiyacını azaltır.
• Hasat: Hasat, baklalar kuruduğunda yazın (Haziran - Temmuz) gerçekleştirilir. Daha büyük alanlarda mekanik yöntemlerle, küçük işletmelerde ise elle yapılır.
• Standartlaştırma (Favaya İşleme): Fava üretimi için tohumun kabuğu soyulur ve öğütülür (kırma), böylece kabuk uzaklaştırılır ve yalnızca tanenin iç kısmı (kotiledonlar) kalır. Bu işlem pişirme hızını artırır ve püre için gerekli karakteristik dokuyu sağlar.

Lesvos’ta Lathouri yetiştiriciliği, geleneksel tarım uygulamalarının korunmasına ve sınırlı doğal kaynaklara sahip bölgelerde çiftçilerin ekonomik sürdürülebilirliğine katkıda bulunur.

Asgari girdi (su, gübre) gerektiren bir ürün olarak çevre dostu tarımı ve üretim maliyetlerinin azaltılmasını destekler. Yerel Lathouri üretiminin varlığı, geleneksel favaya ve diğer bakliyat yemeklerine hammadde sağlayarak Lesvos’un gastronomik kimliğinin sürekliliğini güvence altına alır.

Yunanistan’da Lathouri yetiştiriciliği Neolitik Çağ’a kadar uzanır. Ege’de Lathouri, yüksek dayanıklılığı ve yüksek besin değeri nedeniyle her zaman kıtlık dönemlerinde bir gıda rezervi olmuştur.

Lesvos’ta Lathouri yetiştiriciliği, zeytin yetiştiriciliğine göre daha küçük bir alanda yapılmakla birlikte, kırsal ailelerin kendi kendine yeterliliği açısından hayati önem taşımıştır. Uygun tohumların seçimine dair bilgi ve favanın hazırlanma şekli (temizleme, kabuğunu soyma) nesilden nesile aktarılan somut olmayan bir kültürel mirastır.

Lathouri, fava haline getirilerek işlendiğinde, Lesvos’ta mevsimlik adetler ve kollektif yemekli buluşmalarla ilişkilendirilir.

• Oruç Yemeği: Fava, yüksek protein içeriği nedeniyle, Büyük Perhiz (Sarakosti) ve diğer oruç dönemlerinde yaygın olarak tüketilen klasik bir oruç yemeğidir. Geleneksel olarak yerel yağ (Lesvos zeytinyağı), soğan ve (bulunduğu yerlerde) kapari ile servis edilir.
• Toplumsal Bağ: Lesvos köylerindeki geleneksel etkinlik ve şenliklerde fava, çoğunlukla topluluk sofrasının bir parçasını oluşturur ve sadeliği ile besleyiciliği simgeler.