Lesvos zeytinyağı

Midilli zeytinyağı, “Midilli” Korunmuş Coğrafi İşareti (PGI) ürünü olarak resmen tanınmaktadır. Bu tescil, ürünün belirli, sıkı kalite ve menşe şartlarını karşıladığını güvence altına alır.

PGI “Midilli” Şartnameleri:

• Statü ve Yıl: PGI (Korunmuş Coğrafi İşaret). Bu işaret, Midilli ilinin extra veya sızma zeytinyağı için tescil edilmiştir.
• Çeşitler: Yağ üretimi, yalnızca iki ana yerel çeşit olan Kolovi (Midillini olarak da bilinir) ve Adramitiani’den (veya bunların karışımından) elde edilmelidir.
• Coğrafi Bölge: Hem zeytinlerin yetiştirilmesi hem de zeytinin tamamen işlenmesi (yağa dönüştürülmesi) Midilli İli sınırları içinde gerçekleştirilmelidir.
• Duyusal Özellikler: PGI “Midilli”, ham zeytin meyvemsi aroması, baharatlı tadı ve zengin dokusuyla ayırt edilir. Bu özel profil, başlıca yüksek kaliteli ve oksidasyona dayanıklı yağ veren Kolovi çeşidinden kaynaklanmaktadır.

PGI Zeytinyağının üretim coğrafi bölgesi Midilli adasıdır. Yüksek zeytinlik oranı ve arazinin morfolojisi, bölgenin temel özelliklerini oluşturur. Zeytinlikler, geniş volkanik kökenli (özellikle batı Midilli’de) ve kireçtaşı oluşumları dâhil olmak üzere farklı topraklarda bulunur; bu oluşumlar, toprağın benzersiz bileşimine katkıda bulunur. İklim tipik Akdeniz iklimidir; kışlar ılıman ve yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Yetiştiricilik çoğunlukla kuru koşullarda (sulamasız), özellikle de daha eski ve geleneksel plantasyonlarda yapılır. Bu toprak ve iklim koşulları, Kolovi çeşidinin uzun kök sistemi ile birleşerek ağacı fenolik bileşiklerce zengin meyve üretmeye zorlar; böylece yağa karakteristik yoğun tadını ve yüksek antioksidan düzeylerini kazandırır.

Yetiştirme Yöntemi

Midilli’deki zeytin yetiştiriciliği, geniş dikim aralıkları ile budama ve toprak bakımı konusundaki geleneksel tekniklerle karakterize edilir. Kolovi ve Adramitiani yerel çeşitleri, kuru koşullara özel olarak uyum sağlamış olup kuraklığa yüksek dayanıklılığa sahiptir; bu da en az düzeyde sulama gerektirmeleriyle sonuçlanır. Gübreleme genel olarak sınırlıdır ve asırlık ağaçların sağlığının korunmasına odaklanır. Zeytin üretiminin mevsimselliği genellikle geç sonbaharda başlayan hasatla başlar ve ilkbahara kadar devam eder.

Hasat ve Zeytinyağı Üretimi

Midilli’de hasat büyük çeşitlilik gösterir. Geleneksel olarak, dalların sırıklarla (ör. ahşap) silkelenmesi ya da (meyve olgunlaştıysa) yerden toplanması yöntemi kullanılır; ancak kaliteli PGI zeytinyağları için, aromatik ve fenolik bileşenlerin en üst düzeye çıkarılması amacıyla meyvenin daha erken bir dönemde ağaçtan doğrudan toplanması (elle veya vibratör gibi mekanik araçlarla) tercih edilir. Taşıma ve Sıkım kritik önemdedir: zeytin meyvesi hızla yağhaneye ulaştırılır ve PGI ürünleri için soğuk sıkım zorunludur. Yoğurma sırasında zeytin hamurunun sıcaklığı 27°C’yi (veya “erken hasat” yağlar için 25°C’yi) geçmemelidir. Bu teknik, uçucu aromatik bileşenlerin ve faydalı polifenollerin korunmasını sağlayarak düşük asitli, yüksek kaliteli zeytinyağı elde edilmesine yol açar.

Depolama ve Yan Ürünler

Zeytinyağının depolanması, oksidasyondan korunması için inert gaz (azot) kullanılan paslanmaz çelik (Inox) tanklarda, sabit düşük sıcaklıklarda yapılır. PGE “Lesvos” için ambalajlama, coğrafi bölge içinde gerçekleştirilmelidir. Zeytin sıkımının yan ürünleri olarak, ada pirina (pirina yağı üretiminde kullanılır) ve karasu (sıvı atık) üretmektedir; karasu için modern çevresel yönetim teknikleri uygulanmaktadır.

Midilli’de zeytincilik, adanın tarımsal ekonomisinin bel kemiğini oluşturmaktadır. Zeytinyağının yetiştirilmesi ve işlenmesi, binlerce zeytin üreticisine ve zeytinyağı fabrikalarında çalışan işçilere sadece doğrudan gelir sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda kırsal toplulukların sosyal dokusunu da ayakta tutmaktadır. Birçoğu asırlık olan zeytinlikler, Midilli’nin doğal peyzajının egemen unsurunu teşkil eder. Coğrafi İşaret (PGI) olarak tanınması, Midilli ürünlerinin dışa açılmasını güçlendirir, yağın katma değerini artırır ve yerel üretimi taklitlerden korur. Ayrıca zeytinyağı üretiminin tarihi ve endüstriyel mirası, Midilli Zeytinyağı Endüstriyel Müzesi gibi eski ve yeni yağhanelere yapılan ziyaretlerle kültür turizmini çekmektedir.

Midilli’nin zeytinle ilişkisi tarihöncesi döneme kadar uzanır; 50.000 ila 60.000 yıllık fosilleşmiş zeytin yapraklarının keşfi, ağacın adadaki kadim varlığını belgelemektedir. Sistematik değerlendirme ve zeytin üretimi, Tunç Çağı’ndan (MÖ 2800−2000) itibaren, Thermi’de ilkel bir zeytinyağı presinin keşfiyle belgelenmiştir. Klasik ve Bizans dönemlerinde zeytinyağı, başlıca ticari ürün ve zenginlik kaynağıydı. Modern Midilli zeytinciliğinin tarihi, 1850 yılındaki yıkımla (Büyük Don) damgalanmıştır; şiddetli bir don olayı zeytinliklerin büyük bir bölümünü tahrip etmiştir. Yeniden doğuş, dayanıklı Kolovi ve Adramitiani çeşitlerinin geniş çaplı yeniden dikimiyle, buna eşlik eden ve tüm adada toprağı tutmak için inşa edilen etkileyici taş duvarlarla (kuru taş duvarlar) gerçekleşti. Bu çaba, tarihî bir kültürel başarı oluşturmuş ve Midilli peyzajının bugünkü şeklini belirlemiştir.

Zeytin ve zeytinyağı, tarımsal döngüyü sosyal ve dinsel yaşamla ilişkilendirerek Midilli’nin gelenek ve göreneklerine derinlemesine nüfuz etmiştir. Adanın mevsimsel ritmi, zeytin hasadıyla (Kasım ayından bahara kadar) belirlenir; bu dönem, toplumsal bir şenlik ve işbirliği süreci niteliği taşır. Büyük aileler ve arkadaş grupları toplu olarak hasada katılarak ada sakinlerini birbirine yaklaştırırlar. Geleneksel olarak yılın ilk yağı (erken hasat yağı), özel bir değere sahiptir ve yeni döngünün başlangıcını simgeleyen ilk yemeklerin hazırlanmasında kullanılır. Midilli’nin geleneksel dans ve şarkılarında bile zeytine, emeğe ve ağacın armağanlarına dair göndermeler yer alır.