Susam ürünleri (tahin, susam yağı)

Susam meyvesinden (Sesamum indicum) elde edilen başlıca ürünler susam tohumu, tahin ve susam yağıdır. Tahin esasen öğütülmüş susam tohumlarıdır; susam yağı ise bu tohumlardan elde edilen bitkisel yağdır. İkarya susam çeşidi, farklı toprak ve iklim koşullarına karşı gösterdiği dayanıklılık ve uyum kabiliyetiyle tanınmış olup, bu da onun genetik değerini ve yöre ile olan bağını vurgulamaktadır.

Susam tarımı, sıcak iklimlerde ve yeterli neme sahip hafif tınlı-kumlu topraklarda iyi gelişir. İkaria’da, yerel çeşit adanın kendine özgü toprak ve iklim koşullarına uyum sağlayarak gelişmiştir; bu koşullar arasında kurak-sıcak yazlar ve küçük tohumun ekimi için özenli hazırlık gerektiren topraklar yer alır. Coğrafi izolasyon, İkaria kökenli susam çeşidinde olduğu gibi, yerel ve dayanıklı tohum popülasyonlarının korunmasına katkıda bulunmuştur.

İkaria’da susam tarımı, Mavi Bölge felsefesinin saf ürün anlayışıyla uyumlu geleneksel ve organik uygulamalarla yürütülmektedir. Susam, Ege’nin yüksek sıcaklıklarında iyi gelişen, kuru şartlara dayanıklı, tek yıllık bir bitkidir. Ekim, ilkbaharda iyi hazırlanmış tarlalara yapılır. Organik tarımda yabancı otlarla mücadele çoğunlukla el ile ya da mekanik yöntemlerle gerçekleştirilir; bu uygulamalar kimyasal kullanmadan kaliteyi güvence altına alır. Yerel çeşit özellikle uyum yeteneği yüksek ve dayanıklıdır.

Hasat geleneksel olarak sonbaharda yapılır; kapsüller açılmadan önce bitkiler kesilir, toplanıp kurutma için demetler hâlinde bağlanır, böylece tohumların dökülmesi sağlanır. Tohumlar susam yağına (çoğunlukla besin öğelerinin korunması için soğuk presleme yoluyla) ve tahine (kavrulmuş tohumların pürüzsüz bir macun hâline getirilmesiyle) dönüştürülür.

İkaria’da susam ürünlerinin yeniden yetiştirilmesi ve öne çıkarılması, adanın uzun ömürlülük ve sürdürülebilir kalkınma açısından örnek bir yer olarak imajını güçlendirerek çok yönlü olumlu etkiler yaratmaktadır. Öncelikle, İkaria’nın yerel çeşidinin değerlendirilmesi, tarımsal ekonominin canlanmasına ve yüksek katma değerli yerli ürünlerin üretimine katkıda bulunur; ithalata bağımlılığı azaltır ve sağlıklı bir ekonominin turizmin yanı sıra birincil üretime de ihtiyaç duyduğu fikrini destekler. Ayrıca, yerel ve uyum sağlayabilen çeşidin yetiştirilmesi ve ticari olarak değerlendirilmesi, adanın genetik materyalinin ve tarımsal biyolojik çeşitliliğinin korunmasını güvence altına alır.

Susam (Sesamum indicum), insan tarafından yetiştirilen en eski yağ bitkilerinden biridir ve MÖ 3000’e (hatta Çin’de MÖ 6000’e) uzanan kayıtlarda anılmaktadır. Antik Yunan’da sésamon adıyla biliniyor ve yaygın olarak kullanılıyordu. Eski kaynaklarda, yalnızca İkaria’da susam tarımına dair açık ve resmi atıflar bulunmamasına rağmen ada, Ege uygarlığının bir parçası olarak, susamın yaygın kullanım alanı içinde yer almaktadır.

Yunanistan’daki susamın kültürel mirası, bayramlarda ve oruç dönemlerinde karşılaşılan tatlılar olan pasteli ve helva üretimiyle yakından bağlantılıdır. İkarya’da susam kullanımı, günlük beslenmenin büyük ölçüde tahin gibi bitkisel ürünlere dayandığı uzun ömür (Mavi Bölge) yaşam tarzıyla ayrılmaz bir şekilde ilişkilidir. İkarya çeşidinin son dönemde öne çıkarılması ve organik tarım, adanın tarımsal geleneğinin çağdaş bir devamını oluşturmaktadır.

İkarya’da, tıpkı daha geniş Yunan geleneğinde olduğu gibi, susam ürünleri oruç dönemleriyle (örneğin Paskalya öncesi Büyük Perhiz/Sarakosti) ayrılmaz şekilde bağlantılıdır; çünkü tahin ve helva, hayvansal gıdaların yerini alan, protein ve enerji bakımından zengin, geleneksel ve besleyici yiyeceklerdir. Ayrıca pasteli (bal ile susam), her ne kadar yalnızca İkarya’ya özgü olmasa da, adanın beslenme felsefesine dahil olan geleneksel ve sağlıklı bir tatlıdır.